มูลนิธิบูรณะชนบทแห่งประเทศไทย ในพระบรมราชูปถัมภ์ (บชท.) มีชื่อเป็นภาษาอังกฤษว่า  Foundation for Thailand Rural Reconstruction Movement Under Royal Patronage (TRRM) เป็นองค์กรพัฒนาเอกชนแห่งแรกในประเทศไทย ก่อตั้งขึ้นเมื่อวันที่ 14 ธันวาคม พ.ศ. 2510 โดยมี ศาสตราจารย์ ดร.ป๋วย อึ๊งภาภรณ์ เป็นผู้นำในการก่อตั้งร่วมกับคณะบุคคลในวงราชการและธุรกิจเอกชน  ด้วยความมุ่งมั่นที่จะรวบรวมและประสานความคิด กำลังกาย กำลังใจ และทรัพยากร ทั้งของภาคราชการและภาคเอกชน ในการบูรณะและพัฒนาให้ชาวชนบทไทยมีสภาพความเป็นอยู่ที่ดีขึ้น  เริ่มบุกเบิกงานในยุคแรกด้วยการพัฒนาชนบทแบบผสมผสานในรูปแบบต่างๆ  คือ พัฒนาอาชีพ พัฒนาการศึกษา พัฒนาสุขอนามัย พัฒนาการพึ่งตนเองแบบร่วมมือกัน  และเพิ่มขีดความสามารถในการจัดการ 

ผลจากความมุ่งมั่นดังกล่าว มูลนิธิบูรณะชนบทแห่งประเทศไทยจึงได้รับพระมหากรุณาธิคุณจากพระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัว ทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ รับไว้ในพระบรมราชูปถัมภ์เมื่อวันที่ 31 ตุลาคม พ.ศ. 2512

ตลอดเวลาที่ผ่านมาการดำเนินงานของมูลนิธิฯ ตั้งอยู่บนฐานของปรัชญาแห่งการทำงานพัฒนา คือให้ความสำคัญกับผลประโยชน์และการมีส่วนร่วมของชุมชนเป็นหลัก  ส่วนวิธีการและปฏิบัติการได้มีการปรับเปลี่ยนเพื่อให้เหมาะสมกับสถานการณ์และความต้องการของชุมชนที่เปลี่ยนไปตามกาลเวลา

พ.ศ. 2510-2521 เน้นการทำงานในพื้นที่ชนบทของจังหวัดชัยนาทเป็นหลัก โดยมีศูนย์ปฏิบัติการ 13 แห่งในจังหวัดชัยนาท  ส่วนที่กรุงเทพฯ มีเพียงสำนักประสานงานโดยอาศัยพื้นที่ชั้นสองของธนาคารไทยพาณิชย์สาขาพหลโยธิน  บุคลากร และเงินทุนดำเนินงานมีจำนวนพอเพียงรองรับปริมาณงาน  มูลนิธิฯ ได้รับการยอมรับว่าเป็นองค์กรพัฒนาเอกชนระดับแนวหน้าที่ทำงานพัฒนาชนบทเชิงบูรณาการ 

พ.ศ. 2522-2532  เป็นช่วงที่มูลนิธิเผชิญกับความยากลำบาก  เนื่องจากเกิดความเข้าใจผิดระหว่างการพัฒนาชนบทที่เน้นหลักการมีส่วนร่วมของประชาชนกับการปลุกระดมแย่งชิงประชาชนของผู้ฝักใฝ่ลัทธิคอมมิวนิสต์  มูลนิธิฯ ได้ชะลอการทำงานภาคสนาม  บุคลากรของมูลนิธิฯ บางส่วนได้แยกย้ายออกไปทำงานพัฒนาในพื้นที่ที่มีความปลอดภัย  บางส่วนได้เปลี่ยนไปทำงานด้านอื่น

 พ.ศ. 2533-2543  เริ่มดำเนินงานอีกครั้ง  แต่ปรับเปลี่ยนรูปแบบจากกิจกรรมที่เน้นภาคสนามเป็นการผลักดันนโยบายสาธารณะ  การสร้างความเข้มแข็งด้านบริหารจัดการ (ทักษะ ความรู้ บุคลากร การพึ่งตนเองทางการเงิน) แก่ภาคองค์กรพัฒนาเอกชนซึ่งรวมทั้งมูลนิธิฯ เองด้วย  ลดการทำงานในพื้นที่ 13 ศูนย์ปฏิบัติการ ณ จังหวัดชัยนาท  เหลือเพียงที่สำนักประสานงาน ณ ตำบลบ้านกล้วย อำเภอเมือง จังหวัดชัยนาท เพียงแห่งเดียว โดยจัดให้เป็นศูนย์ฝึกอบรมหรือการจัดประชุมสัมมนาต่างๆ สำหรับประชาชนทั่วไป  โดยมีบริการด้านที่พัก  ห้องประชุม และอาหาร  ในขณะเดียวกันได้จัดหาสำนักงานที่กรุงเทพแห่งใหม่ อยู่ ณ ถนนเพชรบุรีตัดใหม่ ซึ่งเป็นสำนักงานที่ดำเนินงานระดมทุน ประสานงานกับภาครัฐและเอกชน ทำงานวิจัย งานฝึกอบรม  และงานด้านผลักดันนโยบาย ในชื่อของสถาบันการจัดการเพื่อชนบทและสังคม (Rural and Social Management Institute) 

   พ.ศ. 2544-2547  ยกระดับศูนย์ฝึกอบรมที่จังหวัดชัยนาทเป็นศูนย์การเรียนรู้ชุมชน  เรียกชื่อว่าศูนย์การเรียนรู้ชุมชน ป๋วย อึ๊งภากรณ์ (Puey Community Learning Centre, PLCL) เพื่อเป็นสถานที่จัดอบรมและการสาธิตต่างๆ  มีการจัดทำโครงการอบรมต่างๆ ที่เป็นประโยชน์และเป็นที่ต้องการของสังคม  อีกทั้งมีการปรับปรุงสถานที่พร้อมสิ่งอำนวยความสะดวกต่างๆ  โดยหวังว่าศูนย์การเรียนรู้ชุมชนฯ จะสามารถพึ่งตนเองทางการเงินได้  ในขณะที่สถาบันการจัดการเพื่อชนบทและสังคมมีงานวิจัยเต็มศักยภาพและพึ่งตัวเองได้ดีแล้ว  

  

  พ.ศ. 2547  องค์กรพันธมิตรอีก 3 องค์กร ได้แก่ ศูนย์การเรียนเพื่อชีวิต (School for Life, SCL) สถาบันไทยพัฒน์ (Thaipat)  และเครือข่ายเยาวชนอาสาสมัครเพื่อพัฒนาชนบท (Thai Rural Net, TRN) ที่ได้รู้จักและทำงานร่วมกันมาระยะหนึ่ง  มีความเห็นตรงกันว่าการเข้ามาอยู่ร่วมกันใต้ร่มเงาของมูลนิธิบูรณะชนบทแห่งประเทศไทยฯ น่าจะช่วยเพิ่มพลัง (synergy) เพื่อร่วมกันปฎิบัติงานพัฒนาชนบทและสังคมได้อย่างมีประสิทธิภาพมากขึ้น  กล่าวคือสามารถสร้างผลงานที่มีคุณประโยชน์ต่อกลุ่มเป้าหมายได้เป็นทวีคูณมากขึ้น

 พ.ศ. 2548  มูลนิธิบูรณะชนบทแห่งประเทศไทย ในพระบรมราชูปถัมภ์จึงมีมติจัดรูปองค์กรขึ้นใหม่ ในการประชุมครั้งแรกของคณะกรรมการอำนวยการ เมื่อวันที่ 28 พฤษภาคม พ.ศ. 2548  เวลา 14.00 น. ณ สมาคมนักเรียนเก่าวชิราวุธ เขตดุสิต กรุงเทพมหานคร